İnşaat Mühendisi Tülay Adanur, Türkiye’deki deprem ve Karadeniz Bölgesi’ndeki heyelan riskine dikkat çekerek yapı denetiminin önemini vurguladı. Eski binaların güvenliği, Bina Kimlik Sistemi ve Trabzon’daki kentleşmeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Adanur, kentin güneye doğru planlı şekilde gelişmesi gerektiğini söyledi.
İnşaat Mühendisi Tülay Adanur, Türkiye'nin deprem, Karadeniz Bölgesi'nin ise heyelan riskiyle karşı karşıya bulunduğunu belirterek güvenli yapılaşmada yapı denetiminin önemine dikkat çekti.
Yapı denetiminin sağlıklı bir yapı stoku oluşturmak için hayati bir kamu görevi olduğunu ifade eden Adanur, 3194 sayılı İmar Kanunu'na göre tüm yapıların denetime tabi olduğunu ve bu sürecin kanunen kamu görevi niteliği taşıdığını söyledi.
Söz konusu kamu görevinin 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ile özel sektöre devredildiğini belirten Adanur, şu ifadeleri kullandı:
"Bu kanuni zorunluluğun arkasında çok net bir coğrafi gerçek yatıyor: Ülkemiz birinci derece deprem kuşağında, özellikle Karadeniz bölgemiz ise yüksek riskli bir heyelan şeridinde yer almaktadır. Geçmişte yaşanan doğal afetlerde tecrübe ettiğimiz can ve mal kayıplarının önüne geçebilmenin tek yolu güvenli yaşam alanları inşa etmektir."
Yapı güvenliği için 8 kişilik uzman kadro görev yapıyor
Yapı denetim kuruluşlarının temel amacının, yapıların zemin etüdünden başlayarak doğru projelendirilmesini sağlamak olduğunu belirten Adanur, şantiyelerde kullanılan malzemelerin ve inşaat tekniklerinin standartlara uygunluğunun da denetlendiğini ifade etti.
Trabzon'un 4. derece deprem bölgesi kapsamında değerlendirilmesi ve eski binaların denetimine ilişkin açıklamalarda bulunan Adanur, geçmişte uygulanan fenni mesuliyet (TUS) sistemi ile mevcut yapı denetim sistemi arasındaki farklılıklara değindi.
Önceki sistemde denetimlerin mimar, inşaat mühendisi, makine mühendisi ve elektrik mühendisi olmak üzere dört ana branş üzerinden yürütüldüğünü hatırlatan Adanur, mevcut sistemin bu süreci kurumsal bir çatı altında topladığını söyledi.
Günümüzde bir yapının güvenliği için sekiz kişilik uzman kadronun görev yaptığını belirten Adanur, proje ve uygulama denetçilerinin inşaat mühendisi, mimar, makine mühendisi ve elektrik mühendisinden oluştuğunu kaydetti.
Saha kadrosunda ise uygulama denetçisi inşaat mühendisi ile inşaat, makine ve elektrik branşlarından kontrol mühendislerinin bulunduğunu aktardı.
Denetimin mali ve hukuki yükümlülüklerinin doğrudan yapı denetim şirketine ait olduğunu belirten Adanur, şantiyeden alınan beton ve çelik numunelerinin bakanlık onaylı laboratuvarlarda test edildiğini söyledi.
Eski binalar için başvuru çağrısı
Eski binaların mevcut yapı denetim havuzunun dışında kaldığını belirten Adanur, bu yapıların güvenliğinin incelenebilmesi için kat maliklerinden en az birinin resmi başvuruda bulunmasının yasal zorunluluk olduğunu ifade etti.
Vatandaşları can güvenliği konusunda duyarlı olmaya çağıran Adanur, şunları söyledi:
"Oturduğu binadan şüphe duyan vatandaşlarımız, Trabzon'da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Riskli Bina Lisansı olan firmalardan birine başvurarak binalarını süratle inceletmelidir."
Binaların teknik bilgilerine karekodla ulaşılacak
Binalarda bodrum katlarının kullanımının değiştirilmesi, ilave kat çıkılması ve kolon kesilmesi gibi projeye aykırı müdahalelere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Adanur, iskan sonrasında gerçekleştirilen kaçak müdahalelerin kontrolünde vatandaş ihbarlarının ve belediyelere yapılan başvuruların önemli olduğunu belirtti.
Bina Kimlik Sistemi'nin binaların dijital künyesi olacağını ifade eden Adanur, yapı denetim süreçlerinde kullanılan beton ve çelik test sonuçlarının Bakanlığın sisteminde dijital olarak kayıt altında bulunduğunu söyledi.
Adanur, uygulamanın 2021 yılında yönetmelikle başladığını, 2022 yılında kanunla zorunlu hale geldiğini ve hükümetin açıkladığı program doğrultusunda her yıl 100 bin binada pilot uygulamaya geçildiğini belirtti.
Sistemin tamamen devreye girmesiyle binaların girişinde karekod bulunacağını aktaran Adanur, bu kod aracılığıyla binanın projesinden malzeme kalitesine kadar teknik bilgilerine ulaşılabileceğini ifade etti.
Böylece konut kiralayacak veya satın alacak vatandaşların yapıların güvenliğine ilişkin bilgilere şeffaf biçimde erişebileceğini kaydetti.
Pandemi döneminde gelirler ciddi oranda azaldı
Koronavirüs salgınının yapı denetim sektörüne etkilerine de değinen Adanur, pandemi dönemindeki ekonomik daralma ve sahadaki denetim personelinin yoğunluğu nedeniyle çalışma hayatının olumsuz etkilendiğini belirtti.
İnşaat sektöründeki küçülmenin müteahhitleri doğrudan etkilediğini, şantiyelerdeki imalatların tamamen durduğunu veya önemli ölçüde yavaşladığını ifade eden Adanur, yapı denetim firmalarının personel ve ofis giderlerinin ise devam ettiğini söyledi.
Bu durumun firmaların gelirlerini sıfırlanma noktasına getirdiğini belirten Adanur, devlet tarafından sağlanan kısa çalışma ödeneği gibi desteklerin istihdamın korunmasına katkı sunduğunu ifade etti.
Devlet desteği sayesinde yapı denetim bürolarının uzman personellerini işten çıkarmak zorunda kalmadığını belirten Adanur, ofislerde ve şantiyelerde mesafe, maske ve hijyen kurallarının uygulandığını, denetimlerin güvenli biçimde sürdürüldüğünü kaydetti.
Yapı denetim firmaları da denetleniyor
Yapı denetim kuruluşlarının sıkı bir denetim mekanizmasına tabi olduğunu belirten Adanur, firmaların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından hem ofislerde hem de şantiyelerde denetlendiğini söyledi.
Yasal prosedür gereği her firmanın yılda en az iki kez kapsamlı ofis denetimine, her ay ise en az iki aktif şantiye denetimine tabi tutulduğunu belirten Adanur, ofis denetimlerinde Bakanlık müfettişlerinin sistem üzerinden rastgele bir iş seçtiğini ifade etti.
Seçilen işe ait projelerin, beton döküm tutanaklarının, şantiye ilerleme seviyelerinin ve resmi evrakların incelendiğini aktaran Adanur, personel dosyaları ile proje ve uygulama denetçilerinin aylık olarak sorumlu oldukları güncel iş listelerinin de kontrol edildiğini kaydetti.
Şantiye denetimlerine ilişkin Adanur, şu ifadeleri kullandı:
"Sahada tutulan şantiye defterleri ile bizim sistemdeki beton tutanaklarımız karşılaştırılır. Beton numunelerinin laboratuvar sonuçları tek tek incelenir. En önemlisi de sahada yapılan imalatların mimari, statik, elektrik ve mekanik açılardan onaylı projeye birebir uygun olup olmadığı yerinde denetlenir."
Trabzon'un güneye doğru gelişmesi gerektiğini söyledi
Trabzon'daki çarpık kentleşme, tarım alanlarının imara açılması, yüksek katlı yapılaşma ve kentin doğuya doğru genişlemesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Adanur, kentin coğrafi yapısı nedeniyle sahil şeridinde sıkıştığını belirtti.
Bu durumun çarpık kentleşme, yüksek katlı dikey yapılar ve tarım alanlarının imara açılması gibi sorunları beraberinde getirdiğini ifade eden Adanur, planlı kentleşmenin önemine dikkat çekti.
Adanur, "Kentin kurtuluşu, sahili dik kesen yollarla güneye doğru açılmak ve planlı uydu kentler inşa etmektir." dedi.
Yalıncak-Çağlayan yolu aksını bu yaklaşımın somut ve başarılı bir örneği olarak gösteren Adanur, yapılaşmanın yol üzerinden şekillendiğini, sahilde yoğunlaşan yaşamın güneye yayılmasıyla kent genelindeki yoğunluğun azaltılabileceğini söyledi.
"İmar planlarımızın eksik ve hatalı çalışmasından kaynaklanıyor"
Trabzon'un doğuya doğru genişlemesinin nedenlerine de değinen Adanur, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
"Kentin şu an doğuya doğru genişlemesinin temel sebebi ise batı aksındaki gelişim alanlarının tamamen bitmiş, doğu aksının da bitmek üzere olmasıdır. Bu durum, imar planlarımızın eksik ve hatalı çalışmasından kaynaklanmaktadır."


















